Bo van der Werff over voeding en supplementen bij Team Novus
Voeding, herstel en persoonlijke begeleiding spelen een belangrijke rol in de topsport. Bo van der Werff, voedingsdeskundige bij Team Novus, vertelt hoe de voedingsstrategie zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld, welke rol supplementen spelen en wat haar verwachtingen zijn voor het nieuwe schaatsseizoen.
1. Als je terugkijkt op de afgelopen jaren bij Team Novus, welke ontwikkelingen hebben er dan plaatsgevonden op het gebied van voeding en begeleiding? Wat doen jullie nu anders dan toen je begon?
Binnen Team Novus zijn we altijd op zoek naar innovatie en nieuwe ideeën. In de wereld van voeding en supplementen staat de tijd nooit stil. Het is dus belangrijk om op de hoogte te blijven van de nieuwste studies en vooral goed te kijken naar wat wel en niet relevant is voor schaatsers.
De afgelopen jaren hebben we een mooie ontwikkeling doorgemaakt op het gebied van voeding en supplementen. De begeleiding wordt steeds persoonlijker en echt individueel afgestemd. Verschillende atleten hebben verschillende doelen. Dat kan gaan over lichaamssamenstelling, bijvoorbeeld meer of juist minder spiermassa. Of over het reguleren van de bloedsuikerspiegel, waarbij we de timing van koolhydraatrijke voeding rondom trainingen optimaliseren. Of simpelweg over het opbouwen van een gezonde relatie met voeding. Dat laatste blijf ik heel belangrijk vinden.
We zitten in een competitieve sport en het lichaam heeft brandstof nodig om elke dag te kunnen presteren.
Bo van der Werff
Voedingsdeskundige bij Team Novus
Mijn rol is tweeledig: atleten laten zien uit welke voedingsmiddelen ze die brandstof het beste kunnen halen, en ze bewust maken van hoe belangrijk goede fueling is voor een topatleet.
Waar we de afgelopen seizoenen echt op hebben ingezet, is energiebeschikbaarheid: eet je genoeg om je trainingen aan te kunnen en daarna goed te herstellen? De mindset van de rijders is daarin veranderd. Fueling hoort nu bij de training, in plaats van iets wat je zo veel mogelijk beperkt. Dat zie je terug in betere prestaties tijdens trainingen en sneller herstel. Daarnaast rond ik binnenkort het IOC Diploma in Sports Nutrition af. Zo kan ik de nieuwste wetenschappelijke inzichten direct toepassen bij de atleten.
2. Hoe zorg je ervoor dat schaatsers gedurende een intensief seizoen gezond blijven en tegelijkertijd optimaal kunnen presteren?
Dit is een extreem belangrijke balans, die we binnen Team Novus goed monitoren. Dat doen we vanuit verschillende kanten: met darmmicrobioomtesten, glucosesensoren, bloedonderzoek via de sportarts en natuurlijk alle performancedata die elke atleet bijhoudt. Daarbij kijken we naar het hele plaatje: hoe presteert iemand, hoe herstelt iemand, hoe is de slaap, de HRV, enzovoort.
Dit is een extreem belangrijke balans, die we binnen Team Novus goed monitoren. Dat doen we vanuit verschillende kanten: met darmmicrobioomtesten, glucosesensoren, bloedonderzoek via de sportarts en natuurlijk alle performancedata die elke atleet bijhoudt. Daarbij kijken we naar het hele plaatje: hoe presteert iemand, hoe herstelt iemand, hoe is de slaap, de HRV, enzovoort.
Vanuit voedingsperspectief maken we de atleten bewust van de juiste keuzes, zodat ze zo gezond mogelijk door het seizoen komen. Daarbij stemmen we de dagelijkse verhouding van koolhydraten, eiwitten en vetten af op het trainingsschema: op zware dagen meer koolhydraten, op lichte dagen bijvoorbeeld wat meer focus op eiwitten en gezonde vetten. Op basis van de testen kunnen we gericht aanvullen met supplementen. Maar voeding blijft altijd de basis.
Specifiek voor de gezondheid en de weerstand: vooral tijdens reizen naar andere continenten en tijdzones ondersteunen we het immuunsysteem, bijvoorbeeld met de Immuun Vitamine C & Zink Gold. Een lange vlucht, jetlag en een zwaar wedstrijdschema vragen veel van de weerstand, en juist dan wil je niet ziek worden.

3. Wat verandert er in de dagen voor een wedstrijd ten opzichte van een reguliere trainingsweek, en welke rol spelen timing en verteerbaarheid daarbij?
In de dagen richting een belangrijke wedstrijd kan er best veel veranderen op het gebied van voeding. In de zomer en tijdens reguliere trainingsweken sturen we vooral op variatie en gezonde voedingsmiddelen: kwalitatief goede eiwitten, gezonde vetten (zoals avocado, olijfolie en sardientjes) en complexe, vezelrijke koolhydraten. Die vezels leveren niet alleen goede energie, maar zijn ook belangrijk voor een gezond en gebalanceerd darmmicrobioom.
Richting een belangrijke race wil je juist wat minder complexe vezels eten. Vezelrijke voeding en vetten blijven langer in de maag en darmen en doen er simpelweg langer over om verteerd te worden. Dat is geen probleem als je er de tijd voor hebt en je maaltijden goed timet. Maar je kunt je voorstellen: als je op dat ene moment moet knallen, wil je niet dat je lichaam nog bezig is met het verteren van bijvoorbeeld een avocado. Tijdens een maximale inspanning gaat de bloedtoevoer vooral naar je spieren, en eten dat nog in je maag-darmkanaal zit, kan dan voor klachten zorgen. De glycogeenvoorraden (de opgeslagen koolhydraten in spieren en lever) moeten goed gevuld zijn, terwijl het maag-darmkanaal zo veel mogelijk rust krijgt. De beschikbare energie moet naar de prestatie gaan, niet naar de vertering.
Daarnaast komt er bij wedstrijden altijd spanning bij kijken (dat zullen veel sporters herkennen), en die heeft ook invloed op de darmwerking.
Bo van der Werff
Voedingsdeskundige bij Team Novus
Daarom schroef je in die week moeilijk verteerbare voeding wat terug en maak je het je lichaam wat makkelijker. Zo zijn de glycogeenvoorraden optimaal geladen voor het moment waar je al die tijd voor hebt getraind, en hoef je (hopelijk) tijdens je warming-up niet continu naar de wc.
Timing is hierin extreem belangrijk, en dat is ook iets wat we ‘trainen’ met de atleten. Wanneer eet ik welk type voedingsmiddel, en waarom? Het is belangrijk dat atleten zelf begrijpen waarom ze bepaalde keuzes maken. Een wedstrijdstrategie probeer je daarom eerst uit in de training, nooit voor het eerst op de wedstrijddag zelf.
4. Hoe bepalen jullie welke prestatiegerichte supplementen relevant zijn voor een schaatser?
Dat verschilt per schaatser. Een sprinter die 34 à 35 seconden (500 meter) of iets meer dan een minuut (1000 meter) volle bak gaat, vraagt iets heel anders van zijn lichaam dan een langeafstandsrijder op de 3 of 5 kilometer. Ook persoonlijke voorkeur en hoe goed iemand een supplement verdraagt spelen een rol. Dit zijn allemaal aspecten waarmee ik rekening houd als we kijken naar prestatie supplementen.
Daarnaast werken we alleen met supplementen waar sterk wetenschappelijk bewijs voor is, en met producten die getest zijn op dopinggeldende stoffen (bijvoorbeeld via het NZVT-keurmerk). En we proberen een supplement altijd eerst uit in de training, nooit voor het eerst op een wedstrijd.
Bij welke inspanningen kunnen deze prestatie-supplementen een rol spelen en hoe zetten jullie deze in?
Bietenshot (nitraat) kan vooral interessant zijn bij inspanningen waarbij een hoge aerobe bijdrage wordt gecombineerd met een hoge intensiteit, bijvoorbeeld bij de 1000, 1500 en 3000 meter. Nitraat kan via de omzetting naar nitriet en vervolgens stikstofmonoxide (NO) de efficiëntie van de zuurstofbenutting en spiercontractie beïnvloeden. Hierdoor kan bij een bepaalde inspanning de zuurstofkost lager zijn. De effecten zijn echter niet bij iedere atleet en in iedere situatie aanwezig; daarom is het belangrijk om het individueel in training te testen en dit dus ook per individu af te stemmen.
Daarnaast wordt creatine door sprinters veel gebruikt. Creatine vult de voorraad creatinefosfaat in de spieren aan: de snelste energiebron voor korte, explosieve inspanningen van minder dan 30 seconden. Dit is vooral relevant bij inspanningen van enkele seconden en bij herhaalde hoge-intensiteitsinspanningen. Creatine kan daarnaast, in combinatie met krachttraining, bijdragen aan grotere kracht- en spiermassa-adaptaties. Voor de schaatssprinter zit de mogelijke winst daarom vooral in het vermogen om hoge intensiteit te leveren en te herhalen, én in de kwaliteit van kracht- en sprinttraining.
De Big 5 prestatiesupplementen: wanneer gebruik je wat?
5. Team Novus heeft de afgelopen periode verschillende veranderingen doorgemaakt. Hoe kijk je naar de samenstelling van het team richting het nieuwe seizoen? Wat betekenen deze veranderingen voor jou als voedingsdeskundige en voor de manier waarop je de sporters begeleidt?
Er is inderdaad een boel veranderd binnen Team Novus. We zijn gefuseerd met het team van Johan de Wit. Daardoor bestaat het team nu voor een groot deel uit Aziatische rijders. Dat vind ik een ontzettend gave stap en super vet dat ik hier een onderdeel van mag uitmaken!
Voor mij is het ook een mooie uitdaging: ik moet rekening houden met verschillende culturen, eetgewoontes en smaken. Tegelijkertijd leer ik zelf super veel.
Bo van der Werff
Voedingsdeskundige bij Team Novus
Zo heb ik al een aantal voedzame Aziatische recepten gekregen van een rijder die thuis altijd kookt met groenten uit haar eigen moestuin.
Daar zit ook meteen de uitdaging voor mij. Het voedingspatroon in Azië is heel anders dan in Nederland, en een plotselinge overstap naar Europees eten kan bijvoorbeeld darmklachten geven. De kunst is om dat zo veel mogelijk te beperken: vertrouwde producten en gerechten waar het kan, en stap voor stap begeleiden waar het moet.
6. Jullie hebben een internationaal wedstrijdprogramma, waarbij reizen en trainen op verschillende locaties een grote rol spelen. Welke uitdagingen brengt dit met zich mee op het gebied van voeding en herstel?
Dat sluit eigenlijk goed aan bij wat ik eerder vertelde. We blijven monitoren hoe het met de rijders gaat, ook wanneer ze in Europa zijn, onder andere door middel van microbioomtesten. Op die manier proberen we steeds de juiste balans te vinden en de voeding zo goed mogelijk af te stemmen op de individuele atleet en de situatie.
Uiteindelijk is het doel dat atleten zelf steeds beter weten wat voor hen werkt: welke voeding ze op welk moment het beste kunnen inzetten, bijvoorbeeld tijdens het reizen, in de voorbereiding op een wereldbeker, EK of WK of juist tijdens een trainingsperiode. Maar ook welke voedingsmiddelen ze beter kunnen vermijden omdat ze daar klachten van krijgen. Goede begeleiding is daarbij heel belangrijk, maar juist het aanleren van die zelfstandigheid zorgt ervoor dat een atleet ook buiten de directe begeleiding de juiste keuzes kan maken.
Hoe zorgen jullie ervoor dat de schaatsers ook onderweg hun voedingsstrategie kunnen blijven volgen en optimaal voorbereid aan de start verschijnen?
Door voedingsmiddelen te kiezen waarvan we, op basis van de verschillende testen die we uitvoeren, weten dat ze goed worden verdragen en verteerd. Daarin werk ik nauw samen met mijn collega Johan Jongsma, die hierin gespecialiseerd is. Samen zorgen we voor adviezen die aansluiten bij de individuele behoeften van iedere rijder, ook tijdens het reizen.
Daarnaast werken we in de zomer en tijdens de langere trainingsperiodes gericht aan een zo sterk mogelijk darmmicrobioom. Daarmee vergroten we de voedings- en darmtolerantie, zodat de rijders ook tijdens het reizen zo goed mogelijk voorbereid en belastbaar blijven.
7. Topsporters hebben vaak vaste routines rondom training en wedstrijden. Hoe ziet een typische voedingsdag eruit voor een schaatser van Team Novus, van het ontbijt tot het herstel na een training? En welke producten van Virtuoos spelen daarin een rol?
De exacte hoeveelheden koolhydraten, eiwitten en vetten verschillen per sporter en zijn afhankelijk van onder andere de trainingsbelasting en persoonlijke behoeften. Om een beeld te geven, ziet een gemiddelde trainingsdag van een sprinter van Team Novus er ongeveer als volgt uit.
Ontbijt (08:00):
Havermout met banaan en blauwe bessen, rauwe honing, cacao nibs en evt. wat lijnzaad en kokos rasp. Afhankelijk van de behoefte worden hier nog één of twee gekookte eieren met Keltisch zeezout aan toegevoegd.
Suppletie: Creatine
Schaatstraining (9:30-11:00):
Een lekker banaantje of wat gedroogde dadels tijdens de dweilpauze om goed de koolhydraten tussen de training door aan te vullen.
Lunch (12:30):
Quinoa met zoete aardappel, verschillende groenten, extra vierge olijfolie, biologische kip en eventueel wat kaas.
2 sneetjes zuurdesembrood met avocado, wat kimchi, een gekookt eitje een glas (rauwe) kefir.
Tussendoor (14:30):
Een perzik en een handje noten
Intervaltraining (16:00-17:30):
Eventueel wat koolhydraten in de bidon en wat stukjes gedroogde mango.
Diner (18:30):
Curry met wilde rijst, kip en groenten.
Tussendoor (20:00):
Stukje pure chocolade
Pre sleep snack (21:30):
Bakje kwark met kiwi en kokosrasp
Suppletie: IJzer Complex Gold en Immuun Vitamine C & Zink Gold.
De supplementen worden, net als de voeding, individueel afgestemd op de behoeften van de sporter, de trainingsbelasting en eventuele tekorten of aandachtspunten.
8. Er zijn veel jonge schaatstalenten die opkijken naar de schaatsers die nu op (inter)nationaal niveau presteren. Je bent zelf ook jong begonnen, wat zijn adviezen die jij jouw jongere zelf had willen geven die ook interessant zijn voor de talenten van nu?
Mijn belangrijkste advies aan jonge talenten zou zijn: wees niet te veel bezig met wat je moet beperken, maar juist met wat je lichaam nodig heeft. Zie voeding als brandstof en als een essentieel onderdeel van je ontwikkeling als sporter. Je lichaam is je belangrijkste instrument. Zorg er goed voor, geef het de juiste voedingsstoffen en durf voldoende te eten.
Nog een paar tips die ik mijn jongere zelf had willen geven:
- Eet regelmatig en voldoende, ook rondom trainingen. Een ontbijt overslaan of zonder voldoende brandstof naar de ijsbaan gaan, kan ten koste gaan van je trainingskwaliteit en herstel.
- Vergelijk je lichaam niet met dat van anderen. Iedereen is anders gebouwd en een lager lichaamsgewicht betekent niet automatisch dat je sneller of beter presteert.
- Zorg eerst dat de basis op orde is, voordat je naar supplementen kijkt. Zeker op jonge leeftijd kun je met voldoende en gevarieerde voeding al heel veel bereiken.
- Ervaar je veel stress of schuldgevoel rondom eten? Praat erover met je ouders, trainer of een (sport)diëtist. Hoe eerder je dit bespreekbaar maakt, hoe beter.